سرمایه انسانی؛ حلقه گمشده توسعه پایدار مدیریت شهری  

اگر امروز از مدیران شهرهای پیشرو جهان بپرسید مهم‌ترین دارایی شهر چیست، کمتر کسی از ساختمان‌ها، بودجه یا پروژه‌های عمرانی نام می‌برد. پاسخ آن‌ها یک چیز است: سرمایه انسانی.

رقابت شهرها در قرن بیست‌ویکم دیگر بر سر منابع طبیعی یا زیرساخت‌های فیزیکی نیست، رقابت واقعی بر سر جذب، پرورش و نگهداشت انسان‌های توانمند است. شهری که نتواند استعدادهای خود را حفظ کند، دیر یا زود مزیت رقابتی، ظرفیت نوآوری و حتی توان حل مسائل خود را از دست خواهد داد.

ما نیز از این قاعده مستثنی نیستیم.

ما با کمبود استعداد مواجه نیستیم بلکه با ضعف در حکمرانی سرمایه انسانی مواجه‌ایم.

هر سال جوانان مستعد، پژوهشگران، متخصصان، کارآفرینان و نیروهای خلاقی را تربیت می‌کنیم، اما بخش قابل توجهی از این ظرفیت، آینده حرفه‌ای خود را خارج از شهر خویش جست‌وجو می‌کند. این روند، صرفاً یک جابه‌جایی جغرافیایی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از کاهش جذابیت اکوسیستم شهری برای حفظ استعدادهاست.

در ادبیات توسعه، این پدیده را نمی‌توان فقط با عنوان (فرار مغزها) توجیح کرد. امروز پژوهشگران از مفهوم گردش سرمایه های انسانی سخن می‌گویند و معتقدند آنچه سرنوشت شهرها را تعیین می‌کند، کیفیت حکمرانی شهری است، یعنی اینکه آیا شهر می‌تواند محیطی ایجاد کند که افراد توانمند در آن فرصت رشد، مشارکت، اثرگذاری و پیشرفت ببینند یا خیر.

گزارش‌های Gallup یک یافته مهم را بارها تأیید کرده‌اند: افراد، محیط‌هایی را ترک می‌کنند که در آن احساس رشد، اعتماد و دیده شدن ندارند. این گزاره فقط درباره شرکت‌ها نیست، درباره شهرها نیز صادق است. شهر نیز یک سازمان بزرگ است، اگر ساختارهای آن بر شایسته‌سالاری، مشارکت و اعتماد استوار نباشد، سرمایه انسانی به‌ تدریج مسیر دیگری را انتخاب می‌کند.

از سوی دیگر، نظریه طبقه خلاق ریچارد فلوریدا نشان می‌دهد شهرهای موفق، پیش از آنکه سرمایه جذب کنند، استعداد جذب و حفظ می‌کنند. سرمایه مالی، به دنبال سرمایه انسانی حرکت می‌کند؛ نه برعکس.

به همین دلیل، امروز شهرهایی مانند سنگاپور، هلسینکی، آمستردام و بارسلونا، سیاست‌های مشخصی برای مدیریت استعدادهای شهری دارند، از ایجاد شبکه‌های ارتباطی میان دانشگاه و صنعت گرفته تا حمایت از کارآفرینان، توسعه اقتصاد خلاق، مشارکت جوانان در تصمیم‌سازی و طراحی مسیرهای روشن برای رشد حرفه‌ای.

ما نیز باید از همین نقطه آغاز کنیم.

اگر می‌خواهیم آینده‌ای متفاوت برای شهرهایمان رقم بزنیم، باید از نگاه پروژه‌ محور به نگاه سرمایه‌محور برسیم؛ سرمایه‌ای که نه بتن است، نه فولاد و نه بودجه، بلکه انسان‌هایی هستند که می‌توانند آینده شهرها را بسازند.

فاطمه واعظ

پژوهشگر و متخصص

حوزه سرمایه های انسانی _ حکمرانی جدید